ORFOZ, LAHOZ ve Diğer Hani Balıklarının Ayırd Edilmesi

[Yakup ERDEM]

Akdenizde avlanan amatör balıkçılar için ayırd etmesi bilmece haline gelen türlerdir.
Serranidae familyasına dahil ve ekonomik açıdan önemli balıklardan Orfoz ve Lahoz ve bunlara benzeyen bir kaç tür en çok karıştırılan balıklar arasında yer alır.
-----------
Sevgili Hüseyin Alp Arslan'ın hatırlattığı bir konu var; Orfoz ve bence büyük haniler olarak sınıflandırdığım tüm türler koruma altına alınmış, özellikle yoğun avcılığı yasaklanmış türlerdir.
Tam olarak değerli arkadaşımın ifadesini aşağıya ekliyorum. Kendisine bu hatırlatma için çok teşekkür ederim.

""Asil orfoz'un ulkemizin de imzaladigi Bern antlasma ile avlanması yasak olup, dunya capinda kirmizi listeye alınmıştır. Turu yok olmaya yuz tutmus korunmasi oncelikli baliklar arasindadir. Serranidae turlerinin pek cogu uzerinde bu baski var. Denizin baris ve sevgi dolu imparatorunu koruyalim.""

Aileye (Serranidae=Hani Balıkları) ait birbirine benzeyen ve orfoz yada lahoz genel adıyla anılan türleri şu şekilde sıralamak mümkündür.

Epinephelus aeneus (Lahos)
Epinephelus alexandrinus (Lahos )
Epinephelus caninus (Orfoz)
Epinephelus guaza= Epinephelus marginatus (Orfoz)
Ephinephelus haifensis (Orfoz, Börtlek, Arap)
Mycteroperca rubra (Taş Hanisi)
Polyprion americanus (İskorpit Hanisi)

Bu büyük ve değerli türlerden başka çoğumuzun iyi tanıdığı küçük hanigiller aşağıdadır.

Serranus cabrilla (Asıl Hani)
Serranus hepatus (Benekli Hani)
Serranus scriba (Çizgili Hani)
Anthias anthias (Berber Balığı)
Callanthias ruber (Berber Balığı)

Yukarıda verilen önemli türlerin sırasıyla kendine has özelliklerini sıralayalım.

Epinephelus aeneus türü Lahoz

Adı İngilizceden Türkçemize Ak Hani şeklinde çevirilebilecek bir türdür.
120 cm ye ve 25 kg ya kadar büyür. Oltai paraketa trol ve dip uzatma ağlarıyla avlanır. Yüksek ekonomik değere sahiptir.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epaen_j0.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epaen_u1.jpg
Yer yer kaya döküntüleri olan kumlu çamurlu dipleri sever, 100 metreye kadar derinlerde yaşar. Yayılım alanı Akdeniz havzası ve Atlas Okyanusunun Doğu kıyılarıdır. Yavrular tatlısu karışım bölgelerini tercih eder.

Tanınması:
Sırt yüzgecinde toplam 11 sert diken, 14-16 adet de yumuşak diken, Anal yüzgecinde 3 sert, 7-9 yumuşak diken bulunur. Rengi yaşadığı ortama göre değişir.


Epinephelus alexandrinus Türü Lahos

En fazla 40 cm ve 2 kg olabilen bu tür diğerlerine göre nispeten küçüktür. Diğer türle benzer av araçlarıyla yakalanır. Ekonomik değeri vardır. Kıyılarda kayalık ve resif çevrelerinde yaşar. Tüm tropik sularda bulunmakta ve 160 metre derinliğe kadar yayılmaktadır.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epfas_u0.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epfas_uf.jpg

Tanınması:

Rengi yaşadığı ortama göre değişir (bakınız üsteki fotograflar).
Sırt yüzgecinde 11 sert, 15-17 yumuşak ışın, Anal yüzgecinde 3 sert ve 8 yumuşak ışın bulunmasıyla diğer türe çok benzer. Sadece yumuşak ışın sayısının genelde bir adet fazla olması ve boyunun nispeten küçüklüğüyle diğerinden ayrılır.


Epinephelus caninus Türü Orfoz

160 cm ve 80 kg ya kadar büyüyebilen iri bir balıktır. Akdeniz ve Atlas OKyanusunun Doğu kıyılarında 400 metreye kadar derinlikteki kumlu çamurlu diplerde yayılış gösterir. Diğerleriyle benzer metodlarla ticari avcılığı yapılır.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epcan_u0.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epcan_u3.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epcan_u2.jpg


Tanınması:

Sırt yüzgecinde 11 sert, 13-14 yumuşak, anal yüzgecinde 3 sert, 8 yumuşak ışın bulunur. Rengi yaşadığı ortama göre değişse de diğerlerine nazaran daha cansızdır.


Epinephelus marginatus =Epinephelus guaza Türü Orfoz

Asıl orfozdur. 150 cm ve 60 kiloyu geçebilir. Akdeniz ve Atlas Okyanusunun Ilıman sularında 300 metreye kadar derinlikteki kayalık bölgelerde yaşar.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epmar_u8.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epmar_u7.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Epmar_u2.jpg

Tanınması:

Diğerleri gibi sırtı yüzgecinde 11 sert, 14-16 yumuşak, anal yüzgecinde 3 sert 8 yumuşak diken bulunur. Rengi yaşam ortamına göre değişmekle beraber daha canlıdır. Benekler bariz, lahostaki gibi çizgi şeklinde değildir.


Ephinephelus haifensis Türü Orfoz

İndopasifik kökenlidir (Süveyş kanalından geçen türlerden) Akdeniz sahillerimizde ve Afrikayı çevreleyen sıcak sularda yayılır. Boyu 110 cm, ağırlığı 25 kg ya ulaşır. Orfozla sık karıştırılsada az görülen bir türdür.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/gif/tn_Ephai_u1.gif

Anal yüzgecinde 3 sert 9 adet de yumuşak ışın bulunmasıyla ayırd edilir.

Mycteroperca rubra Taş Hanisi

Orfoza benzer, 150 cm ve 50 kg ya ulaşır. Doğu Atlantik kıyıları ve Akdenizde yayılır.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Myrub_u4.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Myrub_u0.jpg

Sırtında 11 sert, 15-17 yumuşak, Anal yüzgecinde ise 3 sert 11- 12 yumuşak ışın bulunmasıyla diğerlerinden ayrılır.

Polyprion americanus İskorpit Hanisi

210 cm boya, 100 kg ağırlığa ulaşabilen dev bir balıktır. Tüm Atlas Okyanusu ve Akdenizde yaşar.

http://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Poame_f0.jpghttp://filaman.ifm-geomar.de/images/thumbnails/jpg/tn_Poame_u3.jpg

Sırt yüzgecinde 10-12 yumuşak, 11-13 sert, Anal yüzgecinde 3 sert, 8-10 yumuşak ışın bulunmasıyla ayırd edilebilir. Rengi tüm haniler gibi ortama uyar.

[uluç]

Yakup Bey,verdiğiniz değerli bigi ve görüntüler için teşekkür ederiz.Elinize sağlık.

[OKYANUSCA]

Sevgili Yakup ogretmenim degerli paylasiminiz icin cok tesekkur ederim. Gercekden yuzlerce turu olan hani baligi ailesinin hangisiyle karsilastigimizin bulunmasi bazen uzman goz istiyor. Paylasiminiz bu konuda bize isik tutacak.
Ellerinize ,emeginize saglik.

[Mehmet Pekmezci]

Demek Nail'in yakaladığı yavru "esas orfoz"muş. Bilmek güzel şey. Allah öğretenden razı olsun.

[Yakup ERDEM]

HANİ BALIKLARI TÜR TESPİT ANAHTARI

1- Büyük solungaç kapağı kemiği (operkulum) üzerinde boyuna uzanan karina şeklinde bir çıkıntı bulunur. Yanal çizgi boyunca 90 dan fazla pul vardır.
Polyprion americanus (İskorpit Hanisi)
http://www.obs-vlfr.fr/Mam/images/especes%20benthiques/images/Polyprion-americanum.jpg

- Operkulum üzerinde böyle bir çıkıntı bulunmaz.
2 ye git

2- Alt Çene pulludur.
3 e git

- Alt Çene pulsuzdur.
Serranus cinsi (hanozlar)

3- Anal Yüzgeçte 10 -12 yumuşak (dallanmış) ışın bulunur.
Mycteroperca rubra (Taş Hanisi)

http://filaman.ifm-geomar.de/images/species/Myrub_u4.jpg

- Anal Yüzgeçte 8-9 yumuşak (dallanmış) ışın bulunur.
4'e git, Epinephelus cinsi Orfoz ve Lahozlar

4- Dişler alt çenenin yanlarında iki sıra halinde dar bir bant şeklinde dizilmiştir.
5'e git

- Dişler alt çenenin yanlarında üç veya daha fazla sıra halinde dizilmiştir. Kuyruk yüzgeci yuvarlaktır.
Epinephelus gigas Sarı hani, Orfoz, Arap, Börtlek.
http://filaman.ifm-geomar.de/images/species/Epmar_u3.jpg

5- Kuyruk yüzgecinin arka kenarı düz veya hafifçe içe doğru kıvrıktır.
Epinephelus alexandrinus Taş Hanisi, Orfoz
http://filaman.ifm-geomar.de/images/species/Epfas_u5.jpg

- Kuyruk Yüzgecinin arka kenarı dışa doğru yuvarlaktır.
6'ya git

6- Göğüs yüzgeci uzun, en az anüse kadar uzanır. Başın yanlarında eğik 3 adet beyaz bant yoktur fakat Üst çenenin gerisinde eğik siyahımsı bant bulunur. Gözler çok iri olup çapı başın boyunun 4 de birinden fazladır.
Epinephelus haifensis Taş Hanisi, Orfoz
http://www.fishbase.org/images/species/Ephai_u1.gif

- Göğüs yüzgeci kısa olup anüse kadar uzanmaz, Gözü baş boyunun çeyreğinden daha küçüktür. Başın yanlarında eğik ve beyazımsı 3 adet bant bulunur. Üst çenenin gerisinde uzanan siyah bant ise yoktur. Bedeninde bant veya leke bulunmaz. Anal ve kalça yüzgeçlerinin kenarları mavidir.
Epinephelus aeneus Lahoz
http://filaman.ifm-geomar.de/images/species/Epaen_u1.jpg

[sealife]

Yakup bey paylasim icin cok tesekkurler..gercekten tum amatörlere lazim olacak bir konu..artik insanlar bu turleri karistirmayacak veya kaya baligi gibi diger isimlerle anip avini yapmayacaklardir...
saygilarla

[Musa KARAOĞLAN]

Yakup abi,paylaşımın için teşekkürler.:)
Ama kafama geçenlerde seyrettiğim zıpkınla av görüntüleri takıldı.:confused:
Adamlar sürekli bu orfoza benzeyen balıklardan vurup yukarı bota alıyorlardı.Madem bu iş yasak,peki bu kadar balığı ne yapıyorlar acaba.Hatta balığın birisi o kadar büyüktü ki,zıpkıncı başedemeyeceğini anlayınca balığı bıçaklamak zorunda kaldı.:D

[Mehmet Pekmezci]

Yakup abi,paylaşımın için teşekkürler.:)
Ama kafama geçenlerde seyrettiğim zıpkınla av görüntüleri takıldı.:confused:
Adamlar sürekli bu orfoza benzeyen balıklardan vurup yukarı bota alıyorlardı.Madem bu iş yasak,peki bu kadar balığı ne yapıyorlar acaba.Hatta balığın birisi o kadar büyüktü ki,zıpkıncı başedemeyeceğini anlayınca balığı bıçaklamak zorunda kaldı.:D


Orfoz ve lahoz burda yasak Musa. Diğer ülkelerde yasak olduğunu sanmıyorum. Ama bunu yapan bizim vatandaşsa kendi kendini ele veriyor demektir. Ya da salaktır ikisinden biri:D

[Musa KARAOĞLAN]

Orfoz ve lahoz burda yasak Musa. Diğer ülkelerde yasak olduğunu sanmıyorum. Ama bunu yapan bizim vatandaşsa kendi kendini ele veriyor demektir. Ya da salaktır ikisinden biri:D

Mehmet seyrettiğim program yabancıydı.Demekki orada bu balığı yakalamak serbest.:confused:

[Yakup ERDEM]

Red List; Genelde gelişmiş, yada doğaya daha duyarlı ülkelerde geçerli bir liste. Mesela Yunan Akdeniz Balıkçılık Konseyinin ve AB nin kurallarını hiç takmaz.

Diğer yandan millet önce balıklandırıyor, sonra avlıyor. Ülkemizde balıklandırma faaliyetlerine amatörlerin katkısı yok gibi.

Tabi bir konu da "kötüden örnek olmaz". Videoların eski olma ihitimali de var.

[OKYANUSCA]

Yakup abi,paylaşımın için teşekkürler.:)
Ama kafama geçenlerde seyrettiğim zıpkınla av görüntüleri takıldı.:confused:
Adamlar sürekli bu orfoza benzeyen balıklardan vurup yukarı bota alıyorlardı.Madem bu iş yasak,peki bu kadar balığı ne yapıyorlar acaba.Hatta balığın birisi o kadar büyüktü ki,zıpkıncı başedemeyeceğini anlayınca balığı bıçaklamak zorunda kaldı.:D

Orfozun da icinde bulundugu serranidae ailesi oldukca genistir. Mesala Yeni Zelanda da bir cok turu vardir. Ancak stoklarin coklugu ve iyi korunuyor olmasi nedeniyle turu yok olma tehlikesi olmayanlari belirli limitler dahilinde yakaliya biliyoruz. Ancak mesala Patates Orfozuna burda kimse olta atmaz.Nasil ayiriyoruz.

Soyle burda yakaladigimiz bu cesit baliklara olta attigimiz zaman minimum derinligimiz 150 m . Ki bu 400m kadar ulasiyor. Orfoz gibi turu tehlikedeki Serranidaeler genelde kiyiya yakin resiflerde yasar. Derinlik 100m altindadir.

Boylece hem cok buyuk odullerine(trofelere)(bakin burda tutulmasi serbest olanlari kastediyorum) erismeyi hedefliyor, hem de kiyiya yavrulamaya girmisleri ve ya kiyida palazlanan kucukleri avlamanin onune gecmis oluyoruz.(Bu kural bile degildir burda.Sadece sag duyudur.)

Avimizi tanimak bize onu yakalamak konusunda yardimci oldugu kadar, onu korumanin da yolunu gosterir.

Bence ulkemizde belirli bir derinligin altina paraketa atisi tamamen yasaklanmali.

Ayrica unutulmamalidir ki yurt disinda da cok arsiz ve kurallarin bilincinde olmayan insan var. Onlarin ornekleri bizi baglamaz. Ornegin gecenlerde Fransiz icerikli bir video seyrettim.20 M de has orfozu zipkinlayip, deliginden disari cikarmak icin ugrastilar.Basardilarda. Ancak yaptiklari kurallara aykiri bir avcilikti.Bu dunyada orfoza zipkin atan ne avcidir, ne de sporcu. Yaptigi iste katliamdan baska hic bir sey degil. Elinizden yem yiyen ,sizinle yuzup dans eden, yaniniza gelip kafasini kafaniza yasliyan bir baligi oldurmenin ne espirisi var anlamiyorum.

Bunun disinda yurt disi karsilastirmalari yaparken baligin cinsi, ulkenin bu konulara duyarliligi, o ulkede ki duzenlemeler, cok dikkate alinmali.Yanlis izlenimler edinebiliriz.Bu gun serranidaelerden 37'i turu kritik olarak yok olma tehlikesi altindadir. Orfozda bunlarin arasindadir.Assagida bu konuyla ilgili daha ayrintili bilgileri bulabilirsiniz.

[OKYANUSCA]

100 yasina kadar yasayan Orfozun dogdugunda hermafrodit olmasi, disilige 8 yasinda, erkelige ise 18 yasinda gecmesi cok ilginc ve bu tur icin buyuk bir dezavantaj olan bir konudur.Orfozun disilige erisme boyu 43cm, erkeklige erisme boyu 81 cm'dir. Yani 40 cm den kucuk olan her orfoz bebedir.Orfoz bunu yaninda nufus olarakta disi/erkek yogunlugunda belirli oranlari tutturmak zorundadir. 3.5 disiye en az bir erkek olmak zorundadir. Bir orfozun disi olarak kaldigi 10 yil boyunca kendinden once ki nesillerden erkeklige erismis bir es bulmasi zorunludur. Bir bolge de saglikli bir populasyonun varligindan bahsedebilmek icin 1cm den 1 m ye her boyda orfozun merada bulunmasi gerekir.Orfoz cok genis bir aile olan seranideagilleri bir uyesidir.Bu aile icersinde incelenen 85 turun %83 tehlike altindadir. (global olarak)14 turun uzerinde halen inceleme yapilmamistir. Tehlike altindaki turlerin
37 tanesi yok olmaya yuz tutmustur.Bu yok olmaya yuz tutmus 37 seranidea turu icersinde bizim orfozumuz da vardir.Orfoz baligi ulkemizinde imzaladigi Bern Anlasmasiyla koruma altina alinmistir.Dunyada ki kirmizi listedeki baliklardan biridir.

Orfozun ozellikle oltacilar icin bilinmesi gereken bir diger onemli dezavantaji da
yakalandigi derinlikten su yuzune cikartilirken hava kesesinin sismesi veya patlamasidir. Yani yakalanan orfozlar bir daha salinmaya elvermeyecek olcude zarar gorur.

Bu yuzden Orfoz avciligini yasaklamak yetmez. Orfozun olabilecegi butun meralarda iri yemli dip oltalariyla avciligin yasaklanmasi, uzatma ve ozellikle fanyali aglara izin verilmemesi, paraketaciligin sadece belirli derinliklerin ustunde veya orfozun olmayacagi kumluklarda olmasi gerekir. En azindan orfozun yogun olabilecegi meralardan bir bolumu guvenli saha ilan edilerek buralar her turlu avcilaga ve belirli bir tonalitenin uzerinde deniz trafigine kapatilmalidir.

[N@mık]

Yakup Hocam...!

Konuya eklersiniz diye bu resimleri koyuyorum. Belki renk katmış olurum güzel çalışmanıza diye ekledim yoksa tutmuşluğumuz falan yoktur:D:D:D

http://img113.imageshack.us/img113/8246/orfoz1kt3.jpg
http://img129.imageshack.us/img129/3370/orfoz2qe6.jpg
http://img129.imageshack.us/img129/20/orfoz3na1.jpg

[John Dory]

Yakup Hocam

Siz Epinephelinae (Orfoz ve Lahozlar) altfamilyasına ait olanları vermişsiniz. Ben de yazı dizinize karışmak gibi olmayacaksa, Serraninae altfamilyasına ait olanlarla ilgili bilgi vereyim.

Bu altfamilyanın üyeleri ülkemizde genel olarak hanoz diye de adlandırılsa, aslında sularımızda 3 farklı tür bulunur. Bu 3 tür de Ege-Akdeniz'de daha yoğun olmak üzere, tüm kıyılarımızda bulunur.

Serraninae - Hanigiller (Altfamilya)

Asıl hani - Serranus cabrilla
Yazılı hani - Serranus scriba
Benekli Hani - Serranus hepatus


Asıl Hani - Serranus cabrilla

http://www.maestropescador.com/Colaboradores/patzner_robert_a/Serranus_cabrilla.jpg
Renkleri bulunduğu ortama ve yaşına göre kırmızı ile kahverengi arasında değişir. Sudan çıkıp öldükten sonra ise rengi turuncuya çalar. Vücudunda kahverengi-beyaz tonlarında dikey ve yatay şeritler bulunur.

Yazılı Hani - Serranus scriba

http://www.fishbase.org/images/species/Sescr_u8.jpg

Renkleri bulunduğu ortam ve yaşına göre değişmekle beraber genelde açık kahverengi-kırmızı derisinin üzerinde kahverengi-siyah dik şeritler bulunur. Karakteristik özelliği kafasının üzerindeki desenler ve yetişkinlerde bulunan karnın altındaki açık mavi parlak lekedir. Kafasındaki desenlerin Arapça yazıya benzemesi nedeniyle yazılı hani ismini almıştır. Öldükten sonra rengi koyulaşıp, kırmızıya çalar.


Benekli Hani - Serranus hepatus

http://img519.imageshack.us/img519/3521/dscf4643ld7.jpg

Kirli beyaz, açık kahverengi zemin üzerine kahverengi dikey şeritleri vardır. Karakteristik özelliği sırt yüzgecinin sonundaki benektir. Asıl ve yazılı haniye göre vücudu daha kısadır.

[Şener Ergunsü]

Benim en değer verdiğim Hani balığı hakkında verilmiş olan tüm bilgiler için teşekkür ediyorum,ellerinize sağlık.Sivricede Hani balığının birkaç çeşidi mevcut,ayrıca avlanma sahası oldukca geniş populasyonu da son derece kuvvetli,elime geçen türlerin resimlerini çekdiğimde arşivde kullanılmak üzere yayınlamağa çalışacağım.